بسم الله الرحمن الرحیم

 

 

موضوع :

 

 مدرسه در مزرعه

Farmers Field School

(FFS)

 

 

 

محقق :

 

        هژار ساسانی    

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

         مقدمه

       ما در کشوری زندگی می کنیم که نیاز به توسعه دارد. راههای گوناگونی برای توسعه وجود دارد که هر کدام از سوی خود بسیار پر اهمیت هستند کشاورزی یکی از این عوامل است که با توسعه کشاورزی می توان در بازه زمانی کمتر نسبت به سایر عوامل دیگر‘ باعث توسعه کشور شود. در کشور ما قبلا توجه زیادی به کشاورزی نمی شد اما در سالهای اخیر که توجه به کشاورزی و جامعه روستایی و عشایری و توسعه اینها رشد چشمگیری را در این عرصه دیده ایم.

      توسعه جامعه روستایی و عشایری و بخش کشاورزی همگام با کل نظام توسعه ‘ یکی از رویکرد های غالب و راهبردی جوامع در حال توسعه به حساب می آید. از سوی دیگر منابع انسانی مهمترین عامل در توسعه شناخته می شود و بر این اساس لازم است برنامه ریزی صحیح  و مدونی برای ارتقاء توانمندیهای

بهره برداران بخش کشاورزی و روستایی انجام گیرد.

    با افزایش سطح آگاهی عمومی و ارتقاء سطح کمی و کیفی دسترسی به اطلاعات به صورت نسبی در هر جامعه ای بسته به شرایط خاص خود در دنیای امروز نظامهای انتقال دانش و تکنو لوژی و اطلاعات در فرآیند توسعه  را از بعد ابزارها و روشهای مورد بهره برداری دچار تحول نموده است .در جهان امروز با شرایط فوق الذکر ابزارهای انتقال یک طرفه و حتی دو طرفه ارتباطی در فضای تعیین شده بین منبع و گیرنده به لحاظ اثر بخشی تکنولوژی و دانش مورد انتقال و هم چنین کاربست آن در محیط عملیاتی و تثبیت آن از ابعاد استمرار سطح کاربرد سازگاریپشتیبانی کارایی خود را از دست داده و در یک فرآیند جایگزین با روشهای مشارکت مدار عملیاتی قرار گرفته اند.

       اصلاح رفتار حرفه ای کشاورزان و انتقال دانش و تکنولوژی نوین و کارآمد به سطح واحد بهره برداری در راستای توسعه پایدار کشاورزی امروزه رکن

 اصلی برنامه های توسعه کشاورزی می باشد. از جمله ابزار و شیوه های مشارکت محور عملیاتی اثر بخش در این زمینه شیوه مدرسه در مزرعه یا (Farmer Field School) FFS می باشد.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

      رهیافت عبارت است از شیوه عمل در یک نظام و تجسم فلسفه آن این امر شبیه ضربه های طبل زن است که به منزل سر مشقی برای کله فعالیت های نظام می باشد‘ اما صرفا یکی از اجزای تشکیل دهنده نظام نیست بلکه بیشتر به اصول حاکم بر نظام شبیه است که به جنبه هایی نظیر ساختار ‘ رهبری طرح و منابع تحرک بخشیده  و آنها را هدایت می کند.

      هر رهیافت را می توان توسط هفت بعد زیر مشخص کرد :

1-   مسائل مهم و شناخته شده ای که رهیافت باید به عنوان یک راه حل راهبردی برای آنها به کار گرفته شود که گاهی از آنها تحت عنوان پیش فرض های تدوین شده توسط پایه گذاران نام برده می شود.

2-   مقاصدی که رهیافت برای نیل به آنها طراحی می شود.

3-   شیوه کنترل و رابطه کنترل کنندگان آن با مخاطبان اصلی مورد نظر طرح.

4-   ماهیت کارکنان میدانی شامل جنبه هایی نظیر تعداد آنها در رابطه با مخاطبانشان (نسبت مروجان به کشاورزان) ‘ سطح آموزش‘ نظام پاداش‘ خاستگاه و نقل و انتقال آنها .

5-   منابع مورد نیاز و هزینه های گوناگون

6-   نمونه فنون اجرایی مورد استفاده

7-   نحوه سنجش موفقیت آن

    ما در این تحقیق رهیافت   مدرسه در مزرعه یا FFS را مورد بررسی قرار می دهیم . و هر یک از ابعاد رهیافت را برای FFS ارائه می دهیم.

 

1– پیش فرض

 کشاورزان با روشهای کلاسیک و آموزش رسمی که در سر کلاسهای بسته انجام می شود سازگاری زیادی نشان نمی دهند و بهتر است که در سر زمین ها وبا روش عملی آنها را آموزش داد به طوری که علم همراه با عمل در محیط کار (سر زمین) آموزش داده شود

 

2– اهداف

v   هدف کلی : تغییر نگرش و بهبود مهارتهای حرفه ای بهره برداران بخش کشاورزی با رویکرد بخش مشارکتی و مدیریت جامع تولید در ابعاد علمی و عملی در راستای بهره برداری بهینه از عوامل تولید و نیز حفظ محیط زیست و توسعه پایدار کشاورزی

v   اهداف اختصاصی : در راستای هدف کلی تعیین شده برای دوره های ترویجی مهارتی در سطح کشور‘ اهداف اختصاصی بر گزاری این دوره ها به شرح زیر میباشد :

     1- ارتقای دانش و اطلاعات مخاطبان دوره ها در خصوص نحوه مدیریت فرآیند تولید

     2- ایجاد زمینه مساعد جهت اصلاح یا تثبیت نگرشهای مخاطبان در رابطه با روشها و الگوهای بهینه مدیریت فرآیند تولید

     3- ارتقای مهارت های عملی و حرفه ای مخاطبان دوره ها با استفاده از تلفیق موثر علوم و یافته های نوین  با دانش بومی مفید رایج در منطقه

    4- کمک به بهره برداران در شناخت کشت بوم منطقه و بهره برداری مناسب از آن

    5- تبدیل بهره برداران به مدیران ماهر تولید از طریق یادگیری حاصل از عمل

    6- کاهش هزینه ها و افزایش درآمد در فرآیند بهره برداری تولید

    7- توسعه مشارکتی فن آوری در واحد های تولید

    8- کمک به تحقق افزایش تولید توام با پایداری و حفظ منابع پایه و سلامت غذا

    9- زمینه سازی پژوهش و ترویج مزرعه ای.

 

3– شیوه کنترل و رابطه کنترل کنندگان آن با مخاطبان :

به دلیل شرایط خاص فرآیند توسعه در هزاره سوم ‘ دستیابی به فرآیند توسعه روستایی و کشاورزی پایدار از بعد نظام های آموزش و ارتباط و انتقال یافته های تحقیقاتی ‘ با شیوه متعارف از بالا به پایین قابل تحقق نیست . بنابر این ساختار مدارس مزرعه ای کشاورزان در ترویج بر اساس تحول در شیوه های متعارف و حرکت بر اساس الزامات توسعه پایدار با اصول منطقی ذیل طراحی شده است :

v   تحول در شیوه های متعارف ترویج و ارایه مطالب به بهره برداران به سمت یادگیری و پذیرش مبتنی بر عمل

v   جایگزین نمودن مهارت آموزی دو سویه و خاص بزرگسالان به جای شیوه های شاگرد معلمی

v   اعمال دیدگاه مدیریت جامع تولید در فر آیند ظرفیت سازی بهره برداران

v   مدرسه در مزرعه یکی از راهکارهای ارتباطی بین            تحقیق- ترویج - بهره بردار در سطح عملیات است

v   در شیوه مدرسه در مزرعه بهره برداران از طریق یادگیری و شناخت کشت بوم مزرعه ‘ به تدریج به مدیران ماهر مزرعه تبدیل می شوند

v   متدولوژی اجرایی در مزرعه عبارت است از : پژوهش مشارکتی-یادگیری مشارکتی-مدیریت مشارکتی

v   راهبرد عملیاتی در شیوه مدرسه در مزرعه عبارتند از : تصمیم گیری جمعی به جای فردی – تبدیل نقش کارشناس به تسهیل گر – تغییر در متدولوژی اجرایی از متعارف به مشارکتی

v   مدرسه در مزرعه در هر منطقه مبتنی بر ساختارهای اجتماعی‘ اقتصادی طراحی می شود

 

4– نسبت مروّجان به کشاورزان ‘  سطح آموزش‘  نظام پاداش‘  خاستگاه و نقل و انتقال آنها :

 

v  مربی (تسهیل گر)

   مربی ( یا تسهیل گر ) در مدرسه در مزرعه دارای مهارت و تخصص خاص FFS بوده که مهارت لازم برای اجرای کامل یک دوره مدرسه در مزرعه با شیوه تسهیل گری را دارا می باشد . انتخاب مربیان با تخصص موضوعی برای فراگیری مهارت های تخصصی FFS در سایتهای تربیت مربی (TOT/FFS) پیشنهاد میشود . تنها یک مربی متخصص برای هدایت هر سایت مدرسه در مزرعه در نظر گرفته می شود. تنها یک مربی متخصص برای هدایت هر سایت مدرسه در مزرعه در نظر گرفته می شود. در صورت طراحی برنامه مدرسه در مزرعه به صورت محلی‘  هر مربی متخصص می تواند هدایت 3 سایت FFS را بر عهده داشته باشد.

 

v  گروه کاری

به دنبال سازماندهی گروه 15 تا 25 (ترجیحا20) نفره از بهره برداران که در موضوع یا محصول انتخابی دخالت مستقیم دارند گروه کاری تشکیل می شود گروه کاری نباید متشکل از بهره برداران در رشته ها و موضوعات مختلف باشند زیرا هریک از بهره برداران نیازهای آموزشی متفاوتی در زمینه محصول یا موضوع خود دارند. بهره برداران یک مدرسه در مزرعه از بین افراد علاقه مند ‘ دارای قدرت یادگیری و یاددهی‘ تصمیم گیرنده و با توجه به شرایط سنی مشخص می شوند .

 

v  انتخاب محل مدرسه در مزرعه

هر مدرسه در مزرعه یک مزرعه یا واحد تولیدی است که شاخصی از یک منطقه مشخص عملیاتی مثلا یک روستا خواهد بود. بایستی مدرسه در مزرعه بر اساس شاخص های اقتصادی /اجتماعی/اقلیمی/اکوسیستمی در هر منطقه طراحی شود و سایر شاخص های عمومی نظیر مسافت‘  سهولت دسترسی‘  در معرض دید و ... نیز رعایت شود.

 

5– منابع مورد نیاز و هزینه های گوناگون :

 

 

v  فضای مورد نیاز کارگاه

 

 

فضای مورد نیاز برای مطالب تئوری

 

– استفاده از محیط ساکت و دور از صدا

– از نظر مکانی سهل الوصول باشد

–       استفاده از وسایل کمک آموزشی در آنجا میسر باشد

–       مکان شناخته شده در منطقه باشد

–       از نور کافی و شرایط فیزیکی مناسب برخوردار باشد

 

 

فضای مورد نیاز برای ارائه عملی مطالب

 

–       واحد تولی دی ظرفیت پذیرش تعداد مورد نظر فراگیران را داشته باشد

–       انتخاب واحد تولیدی که قابلیت بازدید داشته باشد

–       امکان تجربه و انجام عملی موارد برای کلیه شرکت کنند گان با توجه به محصول و یا موضوع مورد نظر میسر باشد.

 

 

 6– نمونه فنون اجرایی :

   

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

7– نحوه سنجش موفقیت (ارزشیابی) :

 

 Dمرحله اول : ارزشیابی تشخیصی :

 

–       بررسی آموخته های قبلی فراگیران و آگاهی از سطح آمادگی آنان

–       انطباق برنامه و روش ترویجی مورد استفاده با سطح آمادگی فراگیران

 

D مرحله دوم : ارزشیابی تکوینی :

 

–       هدایت مستمر یادگیری فراگیر

–      انطباق روش برنامه و وسایل مورد نیاز با نیازهای فراگیران

–      اصلاح و بهبود روشها و رفع نارسایی آنها

–      و بالاخره با توجه به تفاوتهای فردی فراگیران ‘  غنی کردن برنامه برای فراگیران پیشرفته و انجام اقدامات جبرانی برای فراگیران عقب مانده

  

  Dمرحله سوم : ارزشیابی مجموعه ای یا پیش انتهایی :

 

–       نظارت تسهیل گر بر تحقق هدف های رفتاری

–       مطلع ساختن فراگیر از باقیمانده مطالبی که برای رسیدن به هدفهای ترویجی لازم است

–       ارزشیابی میزان پیشرفت فراگیر از موقع شروع یک برنامه ترویجی تا خاتمه آن

–       ایجاد تغییرات لازم در برنامه بر اساس اطلاعات کمی و کیفی که جمع آوری شده است

–       تسهیلگر تناسب برنامه و هدفهای ترویجی را با استعداد و توانایی فراگیران بررس نماید

–       روش ترویجی خود را ارزشیابی کند و در جهت اصلاح و بهبود آن بکوشد

–       نسبت به آموزش مجدد مواردی که اکثر فراگیران نیاموخته اند ‘ اقدام کند

 

D               مر حله چهارم : ارزشیابی نهایی :

 

هدف ارزشیابی نهایی از دو دیدگاه مورد توجه قرار میگیرد :

 

1– از دید گاه اثر بخشی و کارآیی بر نامه در رفتار فراگیر :

– تعیین میزان استفاده از مطالب آموخته شده

–       آگاهی از نواقص و کمبودهایی که مانع بکارگیری صحیح مطالب آموخته شده می گردد

2– از دیدگاه بر نامه ریزان و مجریان که هدفهای آنها عبارت اند از :

–       ارزشیابی بازده فعالیت های آموزشی ترویجی و به عبارت دیگر‘ ارزشیابی سطح کارایی برنامه در رسیدن به هدفهای هر موضوع

–       بهبود برنامه و وسایل و روشهای ترویجی