قبل از شروع مطلب می خوام این بیت شعر هورامی رو تقدیم به عزیزترین کسم کنم:

ره یحان چه نؤ باخ ملش که ج که ردن ****منیش چؤن ریحان تاسه و تؤم که رده ن

مقدمه

زنبور عسل يكي از حشرات مفيد براي انسان است كه متعلق به رده دوبالان مي‌باشد. زنبور عسل خيلي پيش از انسان در روي زمين بوجود آمده و زندگي مي‌كرده است. زنبور عسل حدود 150 ميليون سال قبل وجود داشته و مشغول زاد و ولد بوده است. منتها با اين تفاوت كه در آن فاقد يك زندگي اجتماعي بوده و مثل خيلي از زنبورهاي غير عسلي امروزي ، زندگي انفرادي داشته و هر زنبور لانه مخصوص بخود را داشته و در آن زندگي مي‌كرده است. كندو محلي است كه زنبورها در آن تولد يافته ، كار كرده ، خواهران و برادران خود را پرورش داده و مواد غذايي لازمه را در آن انبار و ذخيره مي‌كنند. زنبور عسل داراي نژادهاي مختلف است و ساختمان بدني پيچيده‌اي دارند.

ساختار بدن زنبور عسل

سر

در جلوترين قسمت بدن قرار داشته و شامل اعضاي زير است: دو عدد چشم مركب ، سه عدد چشم ساده ، دو عدد آنتن و دهان با خرطوم. بزرگي چشمها وسيله‌اي است كه زنبوردار به كمك آن به راحتي مي‌تواند زنبور نر را از كارگر تشخيص دهد. زيرا چشمهاي زنبور نر بزرگتر بوده و از عقب سر بهم مي‌رسند، ولي در زنبور كارگر و ملكه بهم نمي‌رسند. كار آنتنها ، لمس كردن و بوييدن است. زنبور به كمك خرطوم ، شهد را از روي گلها جمع آوري و از راه دهان به داخل كيسه عسلي مي‌فرستد.

سينه

از سه حلقه كيتيني درست شده و اعضاي زير به آن اتصال دارند: چهار عدد بال يا پر كه دو عدد آنها بالهاي جلويي و دو عدد ديگر بالهاي عقبي هستند. شش عدد پا كه جفت عقب آن داراي حفره‌هايي به نام سبد مي‌باشند و زنبور عسل در دوران فعاليت خود گرده‌هاي گل در آن پر و با خود به كندو حمل مي‌كند. اين سبدها در كارگران بزرگتر از نرها هستند.

شكم

در قسمت انتهايي بدن قرار داشته، از 6 حلقه كيتيني پشتي و 6 قطعه شكمي تشكيل شده است. در انتهاي شكم مخرج براي دفع مدفوعات ديده مي‌شود. از راه همين مخرج ، زنبور قادر است خاري را كه در داخل بدنش جاي دارد، خارج كرده و نيش بزند. زنبور نر نمي‌تواند نيش بزند، چون اصلا نيش ندارد.


 

غده هاي مهم

  • در داخلا دو طرف سر كارگر يك جفت غده‌اي به نام غده‌هاي شيري وجود دارد كه از خود ماده‌اي به نام شير يا ژله شاهانه ترشح مي‌كند و با آن ملكه و لاروهاي خيلي جوان را تغذيه مي‌نمايند.
  • غده‌هاي بزاقي همراه با يك جفت غده سينه‌اي بوسيله يك كانال مشترك ، ترشحاتشان را به داخل دهان زنبور مي‌ريزند. ترشحات اين غده‌ها در موقع لارو بودن صرف تنيدن به دور خود شده و پس از رشد و تبديل به يك زنبور كامل ، نقش غده بزاق دهان را در زندگيشان بازي مي‌كنند.
  • غدد زير آرواره‌اي كه در كارگران خيلي كوچك و غيرفعال بوده و در ملكه بسيار بزرگ و فعال است. ماده‌اي بوسيله اين غده ترشح مي‌شود كه با بوي مخصوصش باعث تميز ملكه از ساير زنبورها مي‌شود.
  • در زير شكم زنبورها 4 جفت غده‌هاي مومي وجود دارد كه سه جفتش فعال هستند و موم ترشح مي‌كنند و بكار ساختن سلولها و شان مي‌خورند.
  • غده‌هاي بويايي: در پشت زنبورها غده‌اي به نام غده بويايي ديده مي‌شود كه كارش تشخيص بوهاست.
  • غده‌هاي مخزني: سه عدد غده در مخزن به نام غده‌هاي مخزني ، مدفوعاتي را كه در آنجا ذخيره شده‌اند، مرتب ضد عفوني مي‌كنند.



 

نژادهاي زنبور

زنبور هندي Aspis Indica

كمي كوچكتر از زنبور عسل معمولي بوده ، قدر كارگرش 13 ميليمتر مي‌باشد. سلولهايي را كه با موم در روي شانها درست مي‌نمايد از سلولهاي زنبور عسل كوچكتر هستند.

زنبور درشت Apis Dorsata

در هندوستان و چين زندگي نموده و بزرگترين نوع زنبور عسلي است كه تاكنون شناخته شده است. به حالت وحشي زندگي كرده و در زير شاخه‌هاي درخت شانش را مي‌چسبانند. سالانه چند بار از نقطه‌اي به نقطه ديگر كوچ مي‌نمايند.

زنبور ريزApis Florea

از همه زنبورها كوچكتر بوده و فقط يك شان درست مي‌كنند كه مثل زنبورهاي درشت به زير شاخه درخت مي‌چسباند به حالت وحشي در هندوستان و جنوب ايران يافت مي‌شوند.

زنبور عسل معمولي Apis Meaifica

همان زنبور عسل معمولي است كه فقط آنها را در دهات و شهرها براي توليد عسل در كندوها نگهداري مي‌كنند. خواصي را كه از يك نژاد خوب بايد انتظار داشت عبارتند از: آرام باشند و نيش نزنند، پر محصول باشند، بچه به اندازه لازم بدهند، گلهاي شهددار را به سرعت پيدا كنند، در مقابل امراض مقاوم باشند، مصرف عسل زمستاني آنها كم باشد، رشد سالانه‌شان را هر چه زودتر شروع كرده و سريع به حداكثر رشدشان برسند. از مهمترين نژادهاي اين زنبور مي‌توان به زنبور عسل اروپاي مركزي ، زنبور سياه ، زنبور ايتاليايي قفقازي و زنبور نژاد ايراني نام برد.

آفات و بيماريهاي زنبور عسل

از مهمترين بيماريها مي‌توان به لوك آمريكايي ، لوك اروپايي ، نوزما ، كنه دوني ، يبوست ، شپشك زنبور عسل و كرم موم خوار اشاره كرد.





از كجا و چگونه زنبور داري را شروع كنيم ؟)

از كجا و چگونه زنبور داري را شروع كنيم ؟

با سلام : تقريباً اكثر بازديد كنندگاني كه به اين وبلاگ اومدند . قصد آغاز زنبور داري را دارند و اطلاعات چنداني نسبت زنبور عسل و شغل زنبور داري ندارند . اينجانب تا جايي كه توان علمي داشته باشم سعي در راهنمايي شما   مي نمايم . تا شما اگر توان و امكانات زنبور داري را داشته باشيد به اين حرفه مشغول شده و منفعت برده باشيد و اگر با مطالعه اين وبلاگ پي به  عدم توان و يا نبود امكانات خود در اين حرفه آگاهي يابيد  . به اين حرفه درست نزده تا قبل از هر اقدامي متوجه  عدم منفعت در اين شغل گرديده و در  صرف هزينه و وقت صرفه جويي كرده باشيد.

اولا زنبور داري شغلي جالب و متحير كننده  مي باشد . جالب اينكه در اين شغل با موجوداتي سرو كار داريم كه زندگي تشكيلاتي آنها نمونه بارزي است از نظم و ترتيب و همكاري متقابل كه هر وقت به كندو ها سر زده با مشاهده فعاليت هاي هر يك از زنبور ها به شكلي خواهيد بود كه متوجه نظم و ترتيب بسيار شگفت انگيز خواهيد شد و پي به قدرت خداوند يكتا خواهيد برد.

ثانيا  شغلي پرمنفعت : با فروش محصولات كندو (عسل ، گرده گل ، موم، بره موم و ژل رويال)درامد قابل توجه اي به دست خواهيد آورد . كه باعث دلگرمي و انگيزه براي ادامه اين شغل  خواهد بود .

اما براي شروع كار قبل از هر  چيز بايد بدانيد محلي كه زندگي مي نماييد  . يا قرار است . كندو ها را آنجا مستقر نماييد . براي زنبور ها مناسب مي باشد تا هم احتياجات خود كلني  را براورده نمايد و هم محصول اضافي داشته تا شما از آن استفاده نماييد .

بخش اول محيط  زنبور ستان:

1 – محيط از لحاظ شهد و گرده  فراوان مناسب  شغل زنبور داري باشد  .

 محيط فاقد گل و گياه  و يا محيطي كه گل و گياه در آن كم بوده و يا فقط مدت كوتاهي  از سال گل وجود دارد براي زنبور داري مناسب نمي باشد. به نظر من مهمترين و اساسي ترين بخش زنبور داري محيط مناسب ( در اكثر اوقات سال گل فراوان وجود داشته باشد) براي زنبور داري مي باشد . گياهاني چون درختان ميوه شكوفه دار بهاره (، سيب ، گلابي ، مركبات ، زردالو، آلوچه و گيلاس)  پنبه ،آفتاب گردان ، يونجه ، شبدر ، اسپرس ، بيدمشك ، گوَ ن ، آويشن ، خردل ، زعفران ، نخود ، لوبيا ، نعنا ، اقاقيا ، كاج ، گياهان زينتي و طيف بسيار وسيعي از ديگر گياهان زراعي ، باغي ، جنگلي ، گياه هان دارويي خور روي كو ها و تپه ها و مرتعي منابع شهد و گرده براي زنبور عسل محسوب مي شوند. در اين شرايط شما بهترين راندمان توليد را از زنبورستان خود خواهيد داشت  . اگر شما بهترين زنبور دار باشيد ولي محيط فاقد گل و گياه باشد . شما موفق نخواهيد بود.

2 – شرايط آب  و هوايي مناسبي داشته باشد .

به طور معمولي باد شديد يا باران و مه آلود بودن هوا و يا گرما و سرما ي شديد در همه نقاط وجود دارد اما اين شرايط فقط مدت كوتاه و در حد 3 الي 10 روز از سال به وجود مي آيد  . اما گرما يا سرماي بيش از حد تحمل ، بارندگي پيوسته و زياد ، هواي ابري در بيشتر اوقات سال يا فصل مورد نظر ، بادهاي شديد ، هواي شرجي يا هواي غالبا مه آلود ، افزايش يا كاهش ناگهاني درجه حرارت هوا و آلودگي غير تحمل هوا ممكن است. در اقلب اوقات سال  چنين منطقه اي را براي استقرار زنبورستان نا مطلوب ميكند و زنبور داري را با ضرر و تلفات زياد همراه مي نمايد .

3 - اهميت وجود منبع آب سالم در اطراف زنبورستان :
زنبور نيز مانند ساير جانداران به آب به عنوان حياتي ترين نياز خود احتياج دارد . هر چه آب سالم و پاكيزه در دسترس تر ( حداكثر 50 متر) باشد . بازه كندو ها بالا تر مي رود . و زنبورستان از سلامت بهتري برخوردار خواهد بود .

4       - بهداشت منطقه زنبورستان و اهميت آن :
زنبور عسل نيز مانند ساير حيوانات به برخي از بيماري ها حساس است و متاسفانه بيشتر بيماري ها باعث انهدام بخش مهم يا تمامي كلني هاي زنبور دار مي شود و يا ضمن خسارت به زنبور دار معالجه مي شوند . بنابراين اقتصادي ترين اقدام براي جلوگيري از ابتلاي زنبورها به بيماري توجه زنبور دار به بهداشت منطقه است .. نزديكي به گواري ها يا مرغداري ها و يا كارخانه جات مواد شيميايي و يا كود كمپوست و يا محل تخليه زباله و يا مزارعي كه با آب فاظلاب آبياري مي شودند براي زنبورستان مساعد نمي باشد. زيرا بوي بد زنبوران را فراري مي دهد .  
  5 - آلودگي هاي صوتي و بوهاي نامطلوب :
مكان استقرار زنبورستان از  نقاط پر سر و صدا مثل جاده هاي پر رفت وآمد ، كارخانه هاي پر سر و صدا و غيره به اندازه كافي دور باشند تا سرو صدا موجب هراس زنبورها و فراري شدن آنها نشود .
 6 -  اهميت دور بودن كافي زنبورستان از نقاط مسكوني :
زنبورها با توجه به شعاع پرواز خود ممكن است تا 5 كيلومتر از محل زنبورستان دور شوند . اما نزيك بودن زنبورستان  در فاصله 200 متري به خانه هاي مسكوني به وجود آمد مشكلاتي از قبيل ورود به خانه ها  به خاطر وجود مواد شيرين و  بروز مشكل براي صاحب خانه و يا ناتواني از خروج از خانه براي زنبور  باشد و يا دم غروب با روشن شدن چراغهاي روشنايي براي زنبور عسل كه جهت يابيش با نور خورشيد مي باشد دچار مشكل نمايد . و شما مي بينيد كه زنبور ها براي رفتن به كندو در اطراف چراغ برق جمع شده اند .  
  7 -  اهميت رعايت فاصله زنبورستان ها از هم :
 در شرايطي كه بيماري هاي مسري در زنبورستان هاي همسايه شما وجود دارد حداقل فاصله لازم به رعايت زنبورستان ها از يكديگر در هر منطقه 6 كيلومتر است . اگر منطقه پوشش گياهي چندان خوبي نداشته باشد  چند مشكل اساسي پيش خواهد آمد .
 1 -  توليد عسل كمتر در دو زنبورستان مجاور هم به علت كمبود منابع شهد و گرده . 2 -  به علت گرده افشاني بيش از حد مورد نياز بيشتر گل ها به ميوه يا بذر تبديل شده و تمام ميوه ها قادر به دريافت مواد غذايي كافي نمي شوند و از كيفيت محصول كاسته شده 3- امكان رفتن اشتباهي زنبورهاي يك زنبورستان به زنبورستان هاي ديگر و شيوع بيماري و غارت وجود دارد .
8 -  ميزان نزديكي زنبورستان به جاده :
جاده براي زنبورستان يه حسن مي باشد كه  دسترسي به وسايل نقليه براي حمل و نقل ، بارگيري و تخليه كندوها را آسان مي نمايد . اما اگر جاده نزديك زنبورستان پر رفت و آمد باشد .( جاده هاي بين شهري ، اتوبان ها) زنبور عسل از سرو صدا و هم به علت اوج پرواز كم با وسايل نقليه برخورد كرده و تلف مي شوند.
9 - بهترين مناطق استقرار يك زنبورستان :
بي ترديد بهترين مكان استقرار يك زنبورستان در يك باغ يا مزرعه بزرگي است كه محصول آن بايد توسط زنبور عسل گرده افشاني شود. در اين صورت علاوه بر توليد عسل براي زنبوردار محصولات كشاورز يا باغ دار هم به قدر كافي گرده افشاني مي شود.
 10 - استقرار زنبورستان در كنار دريا يا رودخانه :
چنانچه زنبورستان در ساحل دريا يا رودخانه مستقر شود زنبورها براي نوشيدن و جمع آوري آب بطرف آنها رفته و معمولا جريان آب رودخانه يا امواج دريا بيشتر زنبورها را غرق مي كند و به اين ترتيب خسارت سنگيني به جمعيت كلني ها وارد مي شود .
11 -  سطح زنبورستان و استقرار كندوها روي پايه يا سكو :
سطح زمين زنبورستان بايد دست كم 30 سانتي متر بالاتر از زمين هاي اطراف باشد.
12 -  فاصله كندوها از هم در يك زنبورستان :
در يك زنبورستان رعايت فاصله 5/2 متر بين دو كندو  و فاصله 4 متري بين هر رديف ضروري است .
13 -  مكان زنبورستان در رابطه با سمپاشي باغ ها و مزارع :

زنبورستان شما نبايد در نقاطي كه سپاشي زياد وجود داردبه خصوص جاليز ها و مزارع گلزا كه بيشترين سم پاشي ها را دارند قرار گيرد . در حقيقت شما عطاي اين مزارع را به لقاء شان ببخشيد.
14 -  جهت استقرار كندوها در زنبورستان :
چنانكه منطقه اي كه زنبورستان در آن مستقر است بادخيز نباشد مي توان كندوها را به گونه اي در زنبورستان مستقر كرد كه سوراخ پرواز آنها به سمت مشرق يا جنوب باشد در اين صورت با طلوع خورشيد نور به سمت جلوي كندوها مي تابد و زنبورها زودتر فعاليت روزانه را آغاز مي كنند.در مناطق بادخيز سوراخ پرواز بايد در جهت مخالف وزش باد باشد تا بخصوص در زمستان باد سرد به داخل كندوها وزيده نشود و در ساير مواقع نيز موجب ناراحتي زنبورها نشود.

15 – عدم وجود دشمنان زنبور عسل:

 شما نبايد زنبورستان خود را در مناطقي كه  دشمان زنبور عسل از جمله  سار ، خرس ، زنبور قرمز، موريانه و موچه كه قابلنابودي و يا محارشان وجود ندارد . قرار دهيد .
16 - مسافت مكان جديد زنبورستان تا مكان قبلي :
شعاع پرواز مفيد زنبور عسل به 2 كيلومتر و شعاع پرواز دور آن به 6 كيلومتر و گاهي به 12 الي 5/13 كيلومتر مي رسد. براي جلوگيري از مراجعت زنبورها به مكان زنبورستان قبلي مكان زنبورستان جديد تا قبلي بايد بيش از 6 كيلومتر فاصله داشته باشد.
17 -  رابطه كندو و مساحت زنبورستان :
ديوارها نبايد از 2 متر مرتفع تر و فواصل بين كندوها به ميزان حداقل 5/2 متر از هم بايد رعايت شود.
18 -  نحوه استقرار كندوها در زنبورستان :
محل استقرار كندوها در زنبورستان بايد به گونه اي طراحي شود كه زنبورهاي پرواز كننده از كندوهاي مختلف مانعي در جلوي زنبورهاي ديگر نباشد به همين جهت در استقرار كندوها طرح هايي چون زيگ زاگ - مربع - گروهي - موازي و غيره ممكن است عملي گردد.